Welkom bij de Small Planted Tank

The best source for aquascaping

Filter, stroming en flow

De 4 belangrijkste aspecten die essentieel zijn voor een succesvolle aquascape zijn: het licht, de voeding, CO2 en het filter.
Hoewel ze natuurlijk alle 4 belangrijk zijn voor een scape is het filter het meeste ondergewaardeerd. En dan met name de flow/ stroming in de bak om al je voeding en CO2 op de juiste plaats te krijgen. Dit is essentieel en een onderschatte voorwaarde voor een succesvolle scape!

Je kunt alles perfect op orde hebben; het aantal PAR op de bodem, de perfect uitgebalanceerde voedingsstoffen en de juiste ppm CO2. Als je flow niet optimaal is afgesteld is je gehele aquascape tot mislukken gedoemd.
Er is een test gedaan mbv professionele laboratorium meetapparatuur om de CO2 waardes in het aquarium te bepalen.
Het aquarium werd aangestuurd met een pH gestuurde CO2 installatie. Bij de uitstroom werd een waarde van 50 ppm gemeten. Op 30 cm diepte was dit nog maar 15 ppm. Tussen de dicht begroeide waterplanten was de waarde op sommige plekken maar 5 ppm! Verder werd aangetoond dat slechts 1% van al de aangeboden CO2 word opgenomen door de plant, de rest diffundeert uit het water. Daarom is het zo enorm belangrijk om het water door de gehele bak te laten circuleren. Als de flow niet goed is zou je een spray-bar kunnen gebruiken, een extra filter of een extra stromingspompje.
bron: barrreport
Waarom een filter?
De belangrijkste functie van een filter is ten eerst de watercirculatie en ten tweede pas de filtering. Watercirculatie is cruciaal en absoluut noodzakelijk.
De pompcapaciteit moet het liefst 10x de inhoud van de scape zijn. Je kan natuurlijk een extra stromingspompje gebruiken als je niet zo'n groot vermogen filter bezit, maar dan krijg je wel teveel zichtbare techniek in je scape. En dat is visueel niet aantrekkelijk. Als je een ruim en dicht begroeide scape hebt moet je eigenlijk de capaciteit verhogen naar 15x in inhoud van je bak! Dus een 50 liter bak heeft in sommige gevallen een pomp nodig van 750 liter/uur!
Ik heb deze aanbeveling bestudeerd en als proef nagekeken bij de inzendingen van internationale aquascape wedstrijden. Daar zaten de deelnemers gemiddeld op 10x de bakinhoud.
Het voordeel van die capaciteit is dat je een filter makkelijk minder kan laten stromen dan meer. Een nadeel van een te sterke stroming is een grotere kans op baardalg! Ook daar moet je goed rekening mee houden bij het afstellen van de flow. Dus let er wel op dat je niet gaat overdrijven. Als je plantjes eruit zien alsof ze een orkaan moeten doorstaan heb je ongetwijfeld teveel van het goede... Zorg ervoor dat alle planten lichtjes meedeinen met de stroming: op elke plek in de scape.

Het vermogen van het filter word in het algemeen bepaald door de vorm van de scape. Als je een low-light scape hebt dan is een capaciteit van 4 a 5 keer de bakinhoud meestal wel voldoende.  Als je tenminste geen gebruik maakt van CO2 en kolombemesting en alleen van voeding vanuit de bodem aanbied.
Een high light scape heeft wel meer vermogen van de pomp nodig. Het is van essentieel belang dat alle CO2 bij de planten terecht komt. Daarbij heeft een high light dikwijls ook een waterkolombemesting dus een goede distributie is erg belangrijk. En heb je daarbij ook nog erg veel plantmassa dan is 10x het bakvolume eerder een regel dan een uitzondering.
Als je een complexe hardscape hebt kan je gebruik maken van een extra stromingspompje. Is daar geen ruimte voor, of wil je geen extra techniek in je scape zou je eventueel de CO2 iets kunnen verhogen (moleculaire dichtheid = meer ppm)

En, nog een belangrijk detail; bij een snellere stroming word het voor de plant een stuk gemakkelijker om CO2 op te nemen omdat je door een snellere stroming de grenslaag op het blad verkleint. Deze grenslaag is een laag over het blad waar de stroming bijna nihil is. Met andere woorden;  dicht bij de blad wordt de stroming afgeremd door viscositeit (wrijving). Om CO2 op te nemen uit het water moet dus eerst die grenslaag overwonnen worden. Hoe dikker deze grenslaag, hoe moeilijker het dus voor de plant word. In de praktijk wil dit dus zeggen dat je met meer stroming ervoor zorgt dat de plant gemakkelijker de CO2 kan opnemen.
Maar als er een langzamer stroming is word de CO2 voornamelijk opgenomen via de onderkant van het blad. Dit omdat een blad aan de bovenkant een dikkere 'grenslaag' heeft dan onder. Bovenop die plek word het moeilijker voor de plant om CO2 eruit te filteren. Daarom hebben we bij een high-light scape een filter met een hogere capaciteit waterverplaatsing nodig dan met een low-light scape.

Dit is een richtlijn voor de pompcapaciteit:



Dit is natuurlijk een richtlijn. Als er veel blokkades in de scape aanwezig zijn die de stroming tegenwerken of er een dichte beplanting aanwezig is moet je er wel voor zorgen dat de voeding en CO2 overal in de scape beschikbaar is. Het is natuurlijk niet zo dat als je een scape hebt van 250 liter dat er een filter moet gebruiken van 2500 tot 3000 liter per uur. Dat hoeft niet voor rekening te komen van 1 filter. Je kunt het natuurlijk ook verdelen over 2 aparte filters gebruiken. Het voordeel daarvan is ook dat je hiermee ook 2 stuks CO2 aanvoerpunten kunt creëren. Maar ook het gebruik van een stromingspompje kan een oplossing zijn.
Ikzelf heb een 25L plantenbakje wat helemaal vol staat met plantjes. Er is geen stukje soil te bekennen en het plantgewas is zo dicht dat de achterkant van het bakje niet te zien is. Ik gebruik daarvoor zelf een HOB filter van 360 Liter per uur..!
Als je teveel stroming hebt kun je beginnen om ander- of meer filtermateriaal te gebruiken zoals compactere sponzen. Daarbij kun je bij de meeste filters de flow instellen. Als je hier gebruik van zou gaan maken is het belangrijk om te weten op welke manier de pomp aangedreven word. De impellor die verantwoordelijk is voor de waterverplaatsing wordt op een magnetische manier aangestuurd. Dus er gaat zich geen extra slijtage voordoen als de pomp word 'afgeknepen'. Het is wel de regel dat het niet meer dan 50% bedraagt.
Teveel filtermedia en inline CO2 diffusers geven een negatieve werking op je flow. Hoe meer filtermateriaal in je pomp zit hoe slechter de doorstroming. En als je dan de fabrieksopgave erbij pakt van je filter is de vermelde capaciteit altijd gemeten zonder die filtermedia..! Daar moet je wel rekening mee houden bij de aanschaf. In de praktijk houdt je vaak niet meer over dan 50 a 60%.

Als je filter te zwak blijkt voor je scape plaats je het liefst er zo min mogelijk spul in: 1/4 van het filter met keramische staafjes of stukjes lavarock en een ruwe blauwe spons (Japanse matten) is feitelijk al meer dan genoeg. Daarom gebruiken de meeste professionele scapers bijna geen filtermateriaal. Er zijn zelfs scapers die enkel en alleen wat kleine lavarock in hun filter plaatsen. Meer niet! Ze zijn namelijk van mening dat de beplanting een groot gedeelte van de filtering overnemen. Maar dan moet je natuurlijk wel genoeg planten hebben.

Als ik dit gegeven plaats als antwoord op een forumvraag, krijg ik altijd veel commentaar over de bacteriecultuur die je hebt in een filter. Dit is gedeeltelijk waar.
In de opstartperiode moet je zo snel mogelijk en zo veel mogelijk bacteriecultuur opstarten. Eén van de plaatsen waarin dit gebeurt is je filter. Maar men vergeet dat bacteriën zich ook in de bodem, op de stenen, op de ruiten maar zich ook op de plantmassa nestelen/ ontwikkelen.
Het filter is zeker in het begin een proces om dat mee te helpen om dit proces te versnellen. Maar als de bak eenmaal 'gerijpt' is hoeft het filter niet meer zo vol, mits je over genoeg plantmassa beschikt om die filtratie op te vangen.

Zeker in de opstartfase moet je alleen het water verversen, en niets aan het filter doen. Na 3 weken kan je het filtermateriaal in een halve emmer aquawater onderdompelen, een paar maal uitknijpen en gewoon terugplaatsen. Er blijven genoeg bacteriën over. Een eventuele laag witte watten kun je schoonmaken of vernieuwen.

Bij nieuw gekochte filters zit vaak filtermateriaal bij. De spons die de nitraat eruit filtert moet je eruit halen omdat nitraat nodig is voor plantengroei. Het zwarte koolfilter heeft eigenlijk ook niet zoveel nut. Filteren over kool moet je alleen gebruiken na bijv. een kuur medicatie als je vissen ziek zijn geweest. En kool blijkt gemiddeld maar een week aktief en daarna is het uitgewerkt.
Je hebt veel soorten kool en in verschillende kwaliteiten. En de gemiddelde kool uit onze aquariumwinkels is niet altijd de beste. Je moet kool gebruiken die specifiek gemaakt is voor waterzuivering en daarbij ook chelaten uit het water haalt. Dat de kool de chelaten uit het water filter is een halve waarheid: het zijn juist die chelaten die hun kern al hebben losgelaten en vervolgens aan het afbreken zijn.

Vaak zit er bij een nieuw filter ook van die keramische ringen. Het primaire doel van de keramische ringen is eigenlijk om de stroming te beperken, zodat de grotere deeltjes van het afval vast komen te zitten. Er groeien natuurlijk ook bacteriën, zoals op elke nat of vochtig oppervlak, maar dat is niet hun belangrijkste functie.
Daarom is het zo belangrijk om een betere oplossing te vinden voor mechanische filtratie. Schuim met gemiddelde dichtheid, glafoam (alfagrog) of van die onbewerkte scrubbies werken zelfs beter.
Je kunt natuurlijk ook gebruik van van een intern filter. Het nadeel is natuurlijk dat je veel kostbare ruimte kwijt bent en dat het optisch geen mooi gezicht is in je scape. Wellicht is het dan beter om gebruik te maken van een HOB filter (Hang On Back).
Maar als de scape groter is dan 60 liter is een HOB niet aan te bevelen.

En trouwens; je leest overal om biologisch filtermateriaal te gebruiken omdat daar de meeste bacteriën op groeien. In de praktijk is dit dus een geheel ander verhaal. Bacteriën groeien het beste op mechanische filtering (zoals fijne sponzen), dan op keramisch filtermateriaal. Bacteriën groeien het meest slecht (!) op gesinterd glas. Ongeacht in welke volgorde je de filtermedia ook opbouwt!



Lily pipes: de ideale uitstroom
Een lily is een stukje glaswerk wat je bevestigd op de uitstroming van je filter. Deze zijn ontwikkeld om een perfecte watercirculatie te realiseren in je bak. En daarbij is een stukje glaswerk bijna niet te zien onder water wat het esthetisch erg aantrekkelijk maakt. Er zijn meerdere vormen te verkrijgen en elke vorm heeft haar speciale eigenschappen.

De stroming van de normale lily pipe is wijd en gaat rechtdoor. Door de vorm geeft het veel waterverplaatsing in je bak zodat er bijna geen deadspot te vinden zijn.

Een variant is de Violet lily pipe. Deze staat meer naar schuin naar beneden gericht en is speciaal ontworpen voor hoge bakken.

De Jet geeft, zoals de naam als suggereerd, een krachtige straal en is speciaal bedoeld voor lange bakken.

De poppy geeft een veel rustigere waterverplaatsing dan de andere varianten. Speciaal voor nano bakjes.

Hetzelfde geld voor de Spiral die het water in een spiraalvorm heel rustig door de bak heen stuurt. Deze laatste twee zijn geschikt voor bijzondere en delicate fauna in je bak. Deze hebben duidelijk een veel mindere werking (waterverplaatsing) als de vorige beschreven lily pipes.

De Metal outflow heeft het grote voordeel niet stuk te kunnen gaan... Glaswerk is estetisch bijzonder fraai, maar het is en blijft breekbaar. Daarom zie je steeds vaker de metalen versie die feitelijk alleen in de Jet uitvoering te verkrijgen is.
Een lilypipe of een spraybar?

Beide varianten doen hun werk; ze zorgen voor een stroming en een waterverplaatsing in je bak.
Een lily plaats je in de regel aan de zijruit, en de inlaat plaats je aan dezelfde kant. Een spraybar word in de regel altijd op de achterkant gemonteerd en veroorzaakt altijd een stroming naar de voorruit.  Een (standaard) lily doet dit met  een brede rustige waterverplaatsing, wat trouwens niet altijd duidelijk zichtbaar hoeft te zijn. Dan lijkt het of de stroming niet goed is. Maar als je het test (met een wolk van vloeibaar filtermedia) zie je toch meestal wel dat de het prima door de bak verspreid. Een spraybar doet met mbv een aantal kleine gaatjes in de leiding wat een soort van mini-jets zijn. Ze doen eigenlijk op dat gebied niet veel onder van elkaar.

Als je een kleine nano scape hebt dan maakt het niet zoveel uit waar je voor kiest. Bij bakken tot 60cm is het ook geen probleem, maar ga je bak tegen een meter aanlopen dan word het voor een lily al iets moeilijker om al het water te laten circuleren in je scape.
En dan met name de verspreiding van CO2 kan dan wel eens tekort schieten. Daarbij is het ook van belang wat voor soort scape je hebt.
Bij een Iwagumi is de stroming in het algemeen veel beter omdat de stroming nergens door word gehinderd. Bij een vol beplante scape kan zelfs een  dichte plantmassa de stroming/ waterverplaatsing drastisch verminderen. En aangezien voeding en CO2 op elke plek in je scape moet komen is het uitzoeken van een filter en het afstellen van de flow een lastige klus.

Een spraybar is erg efficiënt als er CO2 rijk water doorheen stroomt; het legt immers altijd de kortste weg af: naar de voorruit. En al die kleine gaatjes naast elkaar zorgen voor een mooie 'verticale circulaire' stroming in je scape. Een lily geeft een 'horizontaal circulaire stroming'.
Alleen, een spraybar is simpelweg geen gezicht. En soms is het ook gewoon niet praktisch om een spraybar te gebruiken door de vorm van de scape die je hebt of bij hoge plantengroei die de doorstroming weer iets kunnen belemmeren. Ze komen altijd in de verkeerde kleur: groen of grijs met dikke zwarte zuignappen.  Het is een visuele afknapper in je scape; de welbekende vlag op de spreekwoordelijke strontschuit.

Een lily is van glas, dus bijna niet zichtbaar en esthetisch vele malen mooier dan zo'n kunststof leiding tegen de achterkant.  Een ander voordeel van een basic lily is dat ze een vortex trekken aan de oppervlakte. Hiermee heb je minder kans op een kaamlaag. Daarbij heb je ook altijd een goede oppervlakterimpeling wat de gasuitwisseling te goed komt (uitwisseling O2 en CO2)
Soms bevat het filter teveel compact filtermateriaal waardoor er bijna geen vortex zichtbaar is. Dat kan in de praktijk betekenen dat je net even te weinig filtervermogen hebt. Dit kan weer gecompenseerd worden door een skimmer omdat deze natuurlijk ook een uitstroming heeft.
Maar dan is het wel belangrijk dat je flow van de skimmer in dezelfde richting als de mainflow (filteruitstroming) hebt. Deze stromingen moeten elkaar ondersteunen en absoluut niet tegenwerken.
De skimmer.
Een skimmer zorgt ervoor dat het water oppervlak mooi schoon blijft, vrij van plantenresten en ander drijvend afval. Maar de voornaamste reden dat men hier gebruik van maakt is om een kaamlaag te verwijderen. Een nadeel van een skimmer is dat ie snel verstopt kan raken, dat je drijfplanten er naar toe worden getrokken of zelfs je garnalen kan opslokken. Tegenwoordig zijn er wel speciale protector te verkrijgen.

Maar het grootste nadeel van een skimmer is de relatie met de CO2 toevoeging.
Door de werking van de skimmer gaat er erg veel CO2 verloren. En als er tijdens de fotosynthese CO2 word ontrokken uit het water geeft dit automatisch onstabiele CO2 waarden.  Een skimmer heeft ook voordeel in een opstartende scape omdat er extra zuurstof word toevoegt. Ook bij scapes met weinig plantmassa kan de door de skimmer verbeterde gasuitwisseling een voordeel zijn. Zeker in de nachtelijke uren.

Een skimmer word in de wereld van aquascaping toch redelijk veel gebruikt. Soms 24/7 of alleen in de nacht, maar soms ook maar voor een kwartiertje per dag. Het is met CO2 toevoeging wel goed mogelijk maar dan moet je wel extra CO2 erin pompen om op de juiste waarden te blijven!  Maar als je elke dag last hebt van een kaamlaag is het verstandiger om het onderliggende probleem aan te pakken, in plaats om continue het water schoon te trekken. Meer informatie over een kaamlaag kunt u lezen in het hoofdstuk alg.


Ik ben Corné - Passioneel Aquascaper - Friskijker - Kennispartner - Crohntje - Shihan - Koffiezetter - Vleugje Zen - Verzameld geluk

Copyright © 2018 Cornelius  - TSPT.nl   -   All Rights Reserved